Ճեղք եւ Լոյս

Ճեղքը կամ ճաթածքը թէ՛ պրկուիլ՝ անջատուիլ կը նշանակէ եւ թէ իրարու մէջ ընդելուզուիլ, ամբողջութիւնը պահել: Ինչպէս կ՛ըսէ Լէոնարտ Գոհէն իր «Anthem» (քայլերգ) անուն երգին մէջ. «Ամէն բանի վրայ ճեղք մը կայ» եւ արդէն «Լոյսն ալ հոնկէ է, որ ներս կը թափանցէ»: Ատաղձէ իրի մը ճաքիլը իրականութեան մէջ բեկորներուն դեռ միասին գոյատեւելուն ալ ապացոյցն է: Այդ պատճառով է որ ատաղձը ջերմութիւն ունեցող նիւթ մըն է: Անոր դպչելով իսկոյն կը զգանք  փլաստիք կեղծուածքներէն տարբերութիւնը: Կարելի չէ ատաղձի վրայ գոյացած ճեղքը ամբողջովին անհետացնել: Եթէ փորձէք, սեղմէք, սոսնձապատէք, միայն կը ցաւցնէք ատաղձը: Այնպէս՝ ինչպէս ազգային պետութիւնները իրենց տարածքի բնակիչները կը դատապարտեն միօրինակութեան, նոյնացնելու, ճեղքերը վերացնելու եւ լոյսի թափանցումին արգելք ըլլալու միջոցով:

Տարբերութիւնները կեանքի ուժ եւ եռանդ կը ներշնչեն: Սակայն իրարու նկատմամբ անտարբեր եւ անհաղորդ մարդկային խմբաւորումները նոյն եռանդին բացակայութեան պատճառ կը դառնան: Երբեք դիւրին չէ տարբերութիւնները պահելով հանդերձ միատեղ ապրելու կամք ունենալ կամ ալ միասնութիւնը պահել առանց ճեղքերը վերացնելու: Ճափոնցիներու ատաղձագործութեան աւանդութեան մէջ երբ փայտը ճաթի, բեկորներու իրարմէ անջատուելուն արգելք ըլլալու համար անգլերէն բացատրութեամբ. «butterfly joint» այսինքն՝ «ծիծեռնակի պոչ» կոչուած յաւելեալ մասնիկ մը կը մխրճուի: Այս մասնիկը միասին կը պահէ ատաղձի բեկորները, առանց ճեղքը վերացնելու: Թէ՛ լոյսին թափանցելուն առիթ կու տայ եւ թէ կապ կը պահէ իր միացուցած բեկորներու միջեւ: Չի պարտադրեր որ տարբեր կտորները իրարու մէջ անցնին եւ նոյնանան: Այսպէսով առիթ չի տար մահուան ու կեանքը կը պահէ:

Հրանդն ալ այս էր որ ըրաւ իր կեանքի ընթացքին: Յարգեց տարբերութիւնները, կարեւորեց հաղորդակցութիւնը եւ համատեղ գոյատեւելու գաղափարը: Իրականութեան մէջ այս բոլորը կ’ընէր բնութեան կշռին մէջ մնալով: Այդ կշռին սպառնացող «պոկուէ՛ կամ նոյնացի՛ր» հրահանգին դէմ պայքարեցաւ յանուն տարբեր եւ միասին մնալու: Ճիշդ «ծիծեռնակի պոչ»ի մը նման: Այսօր ընդդէմ զինք սպաննողներու, բոլորս ալ դիրք բռնած ենք այդ ճեղքերուն մէջ, որպէսզի Հրանդը լոյսի ճառագայթի մը նման անցնի այդ ճեղքէն:

Գոհէնի տողերը եւ երաժշտութիւնը մեզ կ’ընկերակցին կարծես:

I can’t run no more
With that lawless crowd
While the killers in high places
Say their prayers out loud.
But they’ve summoned, they’ve summoned up
A thundercloud
And they’re going to hear from me.

Երբ բարձրաձայն կ’աղօթեն
Բարձրաստիճան մարդասպանները,
Ես տեղ չունիմ այդ անարդար ամբոխին մէջ:
Բայց, կանչ ուղղեցին փոթորկաբեր ամպին
Ուստի խօսք ունիմ ըսելիք:

Նախապէս մրցանակի արձանիկ մը չէի սարքած: Չէի սարքեր ալ, եթէ նման առաջարկ մը չստացուէր: Պատիւ զգացի այս ընթացքին մաս կազմելով: Երախտապարտ եմ գործնկերոջս՝ Թան Մավիթանի, արտադրութեան միջոցին ցուցաբերած օժանդակութեան համար:

Էրտաղ Աքսէլ
Իսթանպուլ, 3 Մարտ 2010
    |