|       |   
Պաղտասար Կարզօն Րէալ

Ելոյթ՝ Միջազգային Հրանդ Տինք Մրցանակաբաշխութեան առթիւ

15 Սեպտեմբեր 2010

Նախ և առաջ շնորհակալութիւն կը յայտնեմ Հրանդ Տինք Հիմնարկին և դատակազմին, որ զիս արժանի գտած են աւելի լաւ, խաղաղ, խտրականութենէ, ցեղապաշտութենէ և բրտութենէ ձերբազատուած աշխարհ մը կերտելու ջանքը քաջալերող այս մրցանակին: Միաժամանակ կ'ուզեմ յարգանքով ողջունել այն անձը, որ ամենածանր պայմաններու ներքեւ, քաջութեան և հաւատի կատարեալ օրինակ մը հանդիսանալով մեզ այսօր հոս մէկտեղած է: Մամլոյ ազատութիւնը պաշտպանած, խտրականութեան և անհանդուրժողութեան դէմ պայքարած, յանուն խաղաղութեան և պատասխանատուութեան իրաւունքներուն՝ իր կեանքը զոհած է:

Մամուլը անփոխարինելի դերակատար մըն է երկրէ մը ներս ժողովրդավարութեան կառուցման խնդրին մէջ: Դիմադրելով անհանդուրժողութեան, մոլեռանդութեան, հասարակութեան ի նպաստ լրատւութիւն կատարող թղթակիցներուն և հաղորդակցական միջոցներուն դէմ կատարուած յարձակումները ամենավատ և ամենամեղադրելի յարձակումներն են: Ամէն պետութիւն պէտք է ապահովէ իր հայրենակիցներուն անվտանքութիւնը: Մանաւանդ երբ խնդրոյ առարկայ է աւելի ազատ, աւելի հաւասար, ալ աւելի արդար հասարակութեան մը ձգտելու նիւթը: Երկրէ մը ներս մարդկանց իրենց գաղափարներուն պատճառաւ հետապնդուիլը, ապացոյցն է հասարակութեան ժողովրդավարութեան բովանդակութիւնը ապահովող իրաւունքներու բացակայութեան: Հրանդ Տինք այսպէս հաւատաց ու այս պատճառաւ սպաննուեցաւ: Անոր հարցաքննութիւնը ամօթ կը պատճառէ բոլորիս:

Իբրեւ մարդ և իբրեւ դատաւոր միշտ հաւատացի թէ, ժողովուրդներու միջեւ խաղաղութիւնը հաստատել, զանոնք ցեղապաշտութեան, խտրականութեան, բրտութեան և այլ փորձանքներէ փրկել, մեղաւորները պատժել և տուժածները սփոփելը, արդարութեան ամենայստակ միջոցներէն մէկն է: Մարդկութեան պատմութիւնը անպատիժ մնալու կամ յանցանքներու ուրացման բազմաթիւ օրինակներ կը պարունակէ: Իբրեւ անարդարութիւն ցարդ ուրացուեցան և դեռ կ'ուռացուին Հայոց և Թիպետի ցեղասպանութիւնները: Ազգային անվտանգութեան սկզբունքով անպատիժ մնացած Հարաւային Ամերիկայի բռնակալութիւններուն գործած յանձանքները, կամ Քամպոչիոյ, Թիմօրի մէջ պատահածները հազիւ հիմա կը հարցաքննուին: Սպանիայէ ներս, ֆրանքոյի բռնակալութեան շրջանին 130 հազարէ աւելի մարդիկ անյայտ կորան, մարդկութեան դէմ գործուած այս ոճիռը դեռ օրս իբրեւ յանցանք չի յիշուիր: Մարդիկ փախցնել, կորսնցնել, տանջել կամ ահաբեկչութեան դէմ պայքարի պատրուակով գործուած յանցանքները կը հակասեն օրինականութեան գաղաբառին և ապացոյցը կ'ըլլան անվտանքութեան սկզբունքի ձախողումին: Բայց մենք պարտաւոր ենք այս անընդունելի ու վախկոտ պատկերը փոխելու: Այդ մասին պէտք է հետեւինք Հրանդ Տինքին և «Ակօս» թերթին բացած ուղիին:

Անհրաժեշտութիւն է խտրականութեան դէմ պայքարը, բայց անհրաժեշտութիւն է նաեւ տարբերութիւնները յաղթահարելով միասնութեան հասնիլը: Այս մասին շատ բան կը վիճակի արդարութեան: Նման հարցերու հետ և անպատիժ մնալու դէմ արդարութիւնը կարեւորագոյն գործօնն է: Այս իսկ պատճառաւ ալ, ըլլայ երկրէ ներս կամ արտերկիր, գործուած յանցանքներու նկատմամբ անշարժութիւնը և անտարբերութիւնը արդարադատութեան, հետեւաբար համաշխարհային ժողովրդավար սկզբունքի պարտութեան, փոխադարձաբար ալ անպատժութեան և ամօթին յաղթանակին ապացոյցն է: Բարոյական արժանիքներէ զուրկ, պատեհապաշտ քաղաքականութիւններու մատնուած ժողովրդավարութիւնը դատապարտուած է յստակ կամ ծածուկ մենատիրութեան մը մատնուելու: Ինչպէս կըզգուշացնէ Թոսքէվիլ՝ նման քաղաքականութիւնը կ'անտեսէ թէ ժողովրդավար հասարակութեան հիմքը կը կազմէ ժողովուրդին բարոյական արժանիքները: Հետեւաբար մարդուն բարոյական անվտանգութիւնը վերարժեւորելու համար, մարդկային իրաւունքներու պաշտպանութեան գործին մէջ հասարակական գաղափարախօսութիւն մը ձեռք բերելու համար, բոլոր ուժերը միացնելու, նիւթական շահի փոխարեն հանրավարչութեան բարոյական արժանիքները, անտարբերութեան փոխարէն պատասխանատուութիւնը, անզիչողութեան փոխարէն տարբերութիւնները իւրացնելով՝ զանազանութիւնը ընդգծող նոր ու տիեզերական խղճի մը կարիքը ունինք: Քանակով շատ ենք և կը շարունակենք շատանալ: Ներկայ դրութեան և անհանդուրժողականութեան դէմ իրաւ ուժ մը պիտի կազմենք: Մերթ տիեզերական արդարութեան ճիչ մը պիտի դառնանք, մերթ պատերազմը դատապարտենք, մերթ ալ բնութիւնը աւերող կամ ամենատկարը թշուառացնող անյաջող, անմշակոյթ համաշխարհայնացման դէմ պիտի պայքարինք:

Թերեւս մօտ ապագային կրնանք վերացնել «Կուանթանամօ»ները: Թերւս կրնանք պահանչել ՄԱԿ'ի իր հիմնական պարտականութիւնը, մարդկային գերակշռութիւնը ստանձնելով միջազգային կանոններու գործադրումը: Թերեւս բոլոր հասարակութիւններէ ներս, մարդկային իրաւունքներու բռնաբարումը արգիլող, տիեզերական ծրագիր մը կրնանք ապահովել: Թերեւս Եւրոմիութիւնը կը յաջողի բոլոր քաղաքակրթութիւններու համար անհրաժեշտ, ներառող ու իրարօգնութիւնը խրախուսող իմաստը գտնելու,որով վերջ կը գտնեն ցեղային խտրականութեան կամ ազգային հպատակութեան պատճառաւ գործադրուած հաւաքական արտաքսումները, որոնք ամօթն են ամբողջ մարդկութեան: Թերեւս ալ բարեկամներ, միասնաբար կրնանք վերացնել անպատժելիութիւնը եւ միջազգային իրաւ արդարութիւն մը հաստատել: Անպատժելիութենէ փրկուելու միակ միջոցը պիտի չըլլայ այս մէկը, բայց շատ պիտանի է անոր դէմ պայքարելու միջոցին:

Եւրոպայի Մարդկային Իրաւանց Ատեանը դեռ մօտ անցեալին վերահաստատեց Հրանդ Տինքի մարդկային իրաւունքներուն բռնաբարումը: Յարգելի Հրանդ Տինքի խորհուրդներուն հետեւելով կրնանք ըսել, թէ կը մերժենք մարդկային իրաւունքները պաշտպանելու համար մղուած պայքարին ժամանակավրէպ ըլլալու պնդումը: Իրավիճակը բոլորովին տարբեր է: Մարդկային Իրաւանց Տիեզերական Յայտարարագիրը, իր 62 ամեակին այնքան այժմէական է, քան երբեք: Ան դեռ կրնայ քաղաքական ծրագիր դառնալ ցանկացած կառավարութեան համար: Կ'արժէ մարդկային իրաւունքներուն համար պայքարիլ, քանի ապագան կախեալ է այդ պայքարի արդիւնքին: Երբեմն քանի մը մարդկանց ջանքերը կրնան փոխել աշխարհի գործընթացը: Հրանդ Տինք յաջողեցաւ այդ բանը և մենք այս իրողութիւնը չենք կրնար անտեսել: Յանուն Հրանդ Տինքի յիշատակին, յանուն իր նման բազմաթիւ մարդկանց և յանուն իբրեւ մարդ, մենք մեր արժանապատուութեան համար:
Մէհմէտ Թարհան, Թուրքիոյ «Խղճով մերժում» Շարժում Ելոյթ՝ Միջազգային Միջազգային Հրանդ Տինք մրցանակաբաշխութեան առթիւ

15 Սեպտեմբեր 2010

Ընկերներս բեմ չելան, քիչ մը առանձին կը զգամ ես ինձ: Սա իմ պատրաստած դժուարագոյն ելոյթն է: Կը սկսին բանտարկեալ Ինանի խօսքերով:

...«Կարճ խօսքով հետեւեալն է իմ խօսքի նշանակութիւնը ով հրամանատարներ: Ես լսեցի խղճով մերժումի իրաւունքը: Այդ իրաւունքն է որ կ՛օգտագործեմ: ... Եւ գիտցէք թէ նոյնիսկ ձեզի դէմ, ձեռքս զէնքի չեմ դպցներ: Որովհետեւ գիտեմ թէ իմ այս տողերը փամփուշտի նման կ՛ազդեն ձեր վրայ: Սպաննելու փոխարէն կը նախընտրեմ մեռնիլ: Ես հոս եմ հրամմեցէք խնդրեմ...»

Այս տողերով կը վերջանար 5 Օգոստոսէն այս կողմ տանջանքներովը ծանօթ Շիրինյէր ի զինուորական արգելանոց ի մէջ բանտարկեալ Ինան Սուվէրի մերժումի յայտարարութիւնը: Հրանդի նման «մի քիչ երկչոտ, բայց նոյնքան ազատ» ապրիլը նախընտրած, Հրանդի նման այստեղ ըլլալ եւ այստեղ մնալը լաւատես յամառութիւնով իւրացուցած խղճով մերժողներու անունով այս մրցանակը առնելը պատուաբեր է եւ արիութիւն կը ներշնչէ: Շատ շնորհակալ եմ Միջազգյին Հրանդ Տինք մրցանակի յանձնախումբին եւ դատակազմին:

20 տարի է որ խղճով մերժողները մեր երկրէ ներս դատապարտուած են բանտ-զօրանոց-զինուորական դատարանի միջեւ ընթացող անելի մը: Եթէ նոյնիսկ ձերբակալուած չեն Եւրոպայի Մարդկային Իրաւանց Ատեանի բացատրութեամբ դատապարտուած են «ընկերու թեան մէջ մահապատիժ»ի: Իրականութեան մէջ մեզի կ՛ըսեն թէ կամ լռեցէք- հրաժարեցէք, կամ ալ արտօնեցէք որ ձեզ վերակնքենք «անպիտանամ փակուեցէք ձեր տուներէն ներս ու ձեր սեփական բանտի պատերը հիւսեցէք, կամ ալ քացէք այս երկրէն:

«Եռացող դժոխքները թողուլ եւ պատրաստ դրախտներ փախչիլը նախ եւ առաջ իմ ինքնութեանս յարմար չէ: Մենք դժոխքը դրախտի վերածելու ձգտող մարդիկ ենք» կ՛ըսէ Հրանդ: Մենք այսպէս կարենալ ըսողներու նկատմամբ պատասխանատուութեան զգացումէն ուժ առնելով կրնանք շարունակել:

Մերժումը յայտարարելով խաղին կանոնները փոխող, նոյնիսկ խաղը ամբողջովին վերացնելով եւ ներշնչման նոր հոսանք մը գոյացնող մերժող կիներէն ուժ առնելով կրնանք շարունակել: Անտեսուածը տեսանելի դարձնելու համար, մեր պայքարը տեսանելի դարձնելու համար դժուարութիւններու դէմ կանքնողներէն ուժ առնելով կը շարունակենք: Խղճով մերժելու ամէն մի յայտարարագիր միլիթարիզմի դէմ պայքարելու, խաղաղութեան լեզուով խօսելու համար անհատական երաշխիք մըն է: Այս մրցանակով Հրանդին ալ երաշխիք տուած կ՛ըլլանք: Հրանդ՝ կը յարգենք մեր երաշխիքը: Շատ շնորհակալ եմ:
BALTASAR GARZÓN
   |   
TÜRKİYE VİCDANİ RET HAREKETİ
Պաղտասար Կարզոն Ռէալ

Ծնած է 26 Հոկտեմբեր 1955- ին Սպանիոյ Թորէս գիւղաքաղաքին մէջ: Արդէն որոշած էր դատաւոր դառնալ, երբ 1973-ին սկսաւ ուսանիլ Սէվիլլայի համալսարանը: Որպէս շրջանային դատաւոր՝ աշխատանքի սկսաւ Փորթուկալի սահմանամերձ աննշան գիւղաքաղաքէ մը ներս:

1985-ին, երբ 30 տարեկան էր, Մարպէլլայի մէջ յայտնաբերեց փաստաթուղթեր, որոնք կըվկայէին դատարանի աշխատողներուն միջամուխ եղած զեղծարարութեան: Պահանջեց որ հարցաքննութիւն կատարուի: Հրաժարեցաւ՝ երբ բարձիթող եղաւ իր պատրաստած թղթածրարը: 32 տարեկանին պաշտօնակոչուեցաւ Մատրիտի Բարձրագոյն ատեանին:Հարձաքննութեան մը ընթացքին յայտնաբերեց Սպանական ապահովութեան ուժերու և GAL անուն աջակողմեան մահափորձի դասակի (մանկա) մը յարաբերութիւնները: Խորացաւ GAL-ի և կառավարութեան գաղտնի հաշիւները պարզաբանելու գործին:Նախագահ Ֆէլիփէ Կոնզալէս նման տեղեկութիւններու հրապարակումը ազգայինանվտանգութեան սպառնալիք համարեց, բայց ան չվհատեցաւ:1993-ին, բարեփոխութիւն և զեղծարարութեան դէմ պայքար խօստացող ՀամայնավարԿուսակցութիւնը զինք առաջարկեց որպէս պատգամաւոր: Անդամակցեցաւ խորհրդարանին: Յուսախաբուեցաւ ու հրաժարեցաւ: Վերադարձաւ Բարձրագոյն ատեան: Առաջին գործը եղաւ կառավարութեան աչքառու անդամներու և GAL-ի միջեւ կապակցութիւնը յայտնաբերել:

1988-ին արգիլեց Պասքեան անջատողական կազմակերպութիւն ETA-ի մասնաճիւղերէն մին՝ KAS-ը: Յետեւողական կերպով քննարկումի տակ պահեց կազմակերպութեան գործունէութիւնը, որուն պատճառաւ անունը գրանցուեցաւ ETA-ի սպաննելիքներու ցանկին մէջ:

1998-ին միջազգային արդարադատութեան հիման վրայ Անգլիո մէջ ձերբակալեց Չիլիի նախկին զօրավար Փինոչէն, Սպանիոյ հայրենակիցներու մահուան տեղի տալու մեղադրանքով: Փինոչէ 16 ամիս տնային կալանքի դատապարտուեցաւ Անգլիոյ մէջ: Այս դատը բազմաթիւ բռնակալներուն ապացուցեց թէ՝ անսահման չէ իրենց անձեռնմխելիութիւնը: Ընթացք տուաւ Եւրոպա, Ամերիկա և Ափրիկէէ ներս մարդկութեան դէմ գործուած յանցանքներու հարցաքննութեան:

Ցեղասպանութեան մեղադրանքով դատ բացաւ Արկենդինայի բանակի պատասխանատուներուն դէմ, այդ երկրի զինուորական բռնատիրութեան շրջանին, 1976-83 տարիներուն անյայտ կորած Սպանացիներու համար: 2005-ին Արկենդինացի ծովային Սպայ՝ Ատոլֆօ Շիլինկօ մարդկութեան դէմ յանցանք գործելու ամբաստանութեամբ դատապարտուեցաւ 640 տարի բանտարկութեան:

2008-ին հարցաքննութեան ձեռնարկեց բռնակալ Ֆրանքոյի շրջանին կորսնցուած 114.000 Իսպանացիներու համար: Դատական ամբաստանութեան ենթարկուեցաւ Ֆրանքոյի վարչութեան շրջանին գործուած յանցանքներու դէմ անձեռնմխելիութիւն ապահովող ներման օրէնքը ոտնակոխելու մեղադրանքով: Պաշտօնազրկուեցաւ 2010-ի Մայիսին: Դեռ կը շարունակուի իր դէմ յարուցուած դատը:
Թուրքիոյ «Խղճով մերժում» Շարժումը

Երկու երիտասարդներ՝ Թայֆիւն Կէօնիւլ և Վէտաթ Զէնճիր, 1989-ի Դեկտեմբերին և 1990-ի Փետրուարին, «Սոքաք» (փողոց) պարբերաթերթի միջոցաւ հրապարակեցին զինուորութեան պարտադիր ծառայութիւնը մերժելու որոշումը, որմէ ծնունդ առաւ «Խղճով մերժում» անուն շարժումը:

Այս քայլով Թուրքիոյ մէջ առաջին անգամ ծաւալեցաւ հակազինուորական արշաւ մը: 1990-ին սկիզբ առաւ «ոչ զինուորութեան» արշաւը, որուն հետեւանքով 1992-ի Դեկտեմբերին Իզմիրի, 1993-ին Իսթանպուլի մէջ կազմուեցաւ «Պատերազմի Ընդդիմադիրներու Միութիւն»ը: Ապա սկսաւ «ոչ զինուորական դատավարութեան» արշաւը, որ կը միտէր հասարակ մարդկանց զինուորական դատարաններէ ներս դատուելու խնդիրը ժողովուրդին ուշադրութեան յանձնել:

Այսպէս ձեւաւորուեցան... Եւ սկսան յառաջանալ քարքարոտ ուղիի վրայ: 1994-1999-ի միջեւ ենթարկուեցան դատավարութիւններու և գրաքննութեան: «Ժողովուրդը զինուորութենէ պաղեցնել» կամ՝ «ազգային դիմադրութիւնը տկարացնել»ու նման մեղադրանքներով ամբաստանուեցան ու դատուեցան զինուորական դատարաններուն մէջ: Պատժուեցան: Չվհատեցան, ընդ հակառակը՝ շատացան ու աւելի բարձրացուցին իրենց բողոքը:

2002 թուին Մէհմէտ Պալ, զինուորական ծառայութեան միջոցին խղճով մերժում յայտարարեց: Ան առաջինն էր: 2004- ին նման յայտարարութիւն մը կատարեց Հալիլ Սավտա, որուն հետեւանքով ձերբակալուեցաւ ու դատուեցաւ: 2005 թուին ձերբակալուելով զօրամաս յանձնուած Մէհմէտ Թարհանը ի տարբերութիւն նախորդներէն՝ «զինուորական հաւաքականութեան առջեւ, զինուորական ծառայութենէ խոյս տալու համար հրամաններու անհնազանդ մնալու յամառիիլ» մեղադրանքով 11 ամիս բանտարկուեցաւ զինուորական արգելանոց:

Դատապարտութեան ժամանակ, կամ տանջանքներու ենթարկուելու պահուն, բողոքի ստեղծարար միջոցներու իրենց ձայնը լսելի դարձուցին: 15 Մայիս 2004-ին կազմակերպեցին «Միլիթուրիզմ» փառատօնը: Սըհհիյէի զօրանոցին դիմաց սարքեցին «Խղճով Մերժողներու Փիլավի Օր»: Նոյն շրջանին, «Խղճով մերժումի յանձնախումբ» կազմեցին Մարդկային Իրաւանց Միութեան Իսթանպուլի մասնաճիւղէն ներս:

Ձայներնին լսուեցաւ մինչեւ Եւրոպա: 2006-ի սկիզբին ԵՄԻԱ Օսման Մուրատ Իւլքէի դատը քննելով, Թուրքիոյ պետութեան «խղճով մերժում» կատարողներուն դէմ գործադրած ճնշումը անուանեց՝ «քաղաքացիի մահ»: 2007 թուին Էնվէր Այտէմիր առաջինը եղաւ մահմետական պատճառաբանութիւններով՝ «խղճով մերժում» յայտարարելու: Վերջին չորս տարիներու ընթացքին, Եւրոպայի Յանձնախումբի Պատգամաւորներու Խորհուրդը տարին երկու անգամ Թուրքիան կը զգուշացնէ խղճով մերժումի մասին օրինական կարգադրութիւններ կատարելու համար: 2010-ին խղճով մերժողներու թիւը հասած է 210-ի, որոնցմէ 24-ը կիներ են և 3-ը՝ աչազուրկեր:
    |